RDOŚ blokują plany ogólne. Związek Gmin Wiejskich: zagrożony kamień milowy KPO

Do 31 sierpnia 2026 roku Polska musi złożyć do Komisji Europejskiej dokumenty potwierdzające realizację reformy planistycznej. Jednego z kamieni milowych Krajowego Planu Odbudowy (KPO). Cel: plany ogólne w co najmniej 50% gmin. Według aktualnych danych Geoportalu Krajowego Na Mapie plany ogólne uchwaliło już 342 gminy, kolejne 647 ma prace w toku, a 1 372 opublikowało projekt. Wciąż jednak 118 gmin nie rozpoczęło żadnych prac. W tym krytycznym momencie Związek Gmin Wiejskich RP (ZGWRP) alarmuje: Regionalne Dyrekcje Ochrony Środowiska (RDOŚ) blokują uzgodnienia planów ogólnych, wymuszając działania których gminy nie są w stanie wykonać w wymaganym czasie.

Na czym polega konflikt gmin z RDOŚ

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym zakłada sekwencyjne wdrażanie reformy: najpierw gmina uchwala plan ogólny wyznaczający kierunki polityki przestrzennej, a dopiero potem sukcesywnie dostosowuje obowiązujące miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego. To logika wieloetapowa, rozłożona na lata.

Problem polega na tym że RDOŚ jako organ uzgadniający plan ogólny formułuje warunki, które tę logikę odwracają. Warunki uzgodnień wymagają od gmin wprowadzenia do planu ogólnego rozwiązań natychmiast sprzecznych z obowiązującymi MPZP. Efekt jest taki że zamiast poczekać na późniejszą, sukcesywną aktualizację planów miejscowych, gminy są zmuszone do równoległego wszczynania dziesiątek lub setek procedur zmian MPZP już teraz.

W piśmie do Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej ZGWRP ujął to jednoznacznie: „Obecna praktyka części organów uzgadniających odwraca jednak tę logikę.” Samorządowcy wskazują że ustawodawca nie przewidział na takie równoległe postępowania ani czasu, ani środków finansowych.

Lawinowy wzrost postępowań planistycznych

Sformułowanie „lawinowy wzrost liczby postępowań planistycznych” pojawia się w piśmie ZGWRP nieprzypadkowo. Każda zmiana MPZP to odrębna, długotrwała procedura: uchwała rady gminy o przystąpieniu, sporządzenie projektu, wielomiesięczne opiniowanie i uzgadnianie z dziesiątkami instytucji, wyłożenie do publicznego wglądu, rozpatrzenie uwag, ponowne uzgodnienia, uchwalenie, nadzór wojewody.

Jeśli RDOŚ wymaga od gminy natychmiastowej spójności planu ogólnego z planami miejscowymi, a gmina ma dziesiątki lub setki aktualnych MPZP na swoim terenie, realizacja takich wymogów przekracza możliwości kadrowe i finansowe przeciętnego samorządu. Tym bardziej że reforma planistyczna już i tak mocno obciążyła urzędy gmin.

ZGWRP podkreśla że organ administracji rządowej, jakim jest RDOŚ, uczestnicząc w tej samej reformie planistycznej, wykorzystuje swoje kompetencje w sposób uniemożliwiający gminom wykonanie ich ustawowych obowiązków. Związek ocenia tę praktykę jako sprzeczną z zasadami Konstytucji RP oraz Kodeksu postępowania administracyjnego.

Co proponują samorządowcy

ZGWRP sformułował dwa konkretne postulaty skierowane do Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej:

• Po pierwsze, wydanie jednolitych wytycznych dla organów uzgadniających: warunki uzgodnienia planów ogólnych nie wymuszały natychmiastowych zmian w wielu planach miejscowych jednocześnie.
• Po drugie, przyjęcie zasady sekwencyjności: uznanie że plan ogólny jest podstawą do późniejszych, sukcesywnych zmian w MPZP, a nie impulsem do ich natychmiastowej, równoległej nowelizacji.

Warto w tym miejscu przypomnieć że ustawa o planowaniu przestrzennym z 2023 roku nakazywała pierwotnie gminom uzgadnianie planów ogólnych z RDOŚ. Nowelizacja przyjęta przez Sejm w listopadzie 2025 roku zastąpiła część tych uzgodnień opiniami i doprecyzowała że RDOŚ uzgadnia plan ogólny wyłącznie w zakresie terenów faktycznie objętych ochroną przyrody, a nie jak dotychczas także tych które mogą nią zostać objęte. Mimo tej zmiany praktyka RDOŚ opisywana przez ZGWRP wciąż stwarza poważne utrudnienia.

Stawka: fundusze z KPO i kamień milowy do końca sierpnia

Stawka tego sporu jest wysoka. KPO zawiera kamień milowy zobowiązujący Polskę do przyjęcia planów ogólnych przez 50% gmin do końca sierpnia 2026 roku. Jest to warunek rozliczenia się ze środków KPO. Niedotrzymanie oznaczałoby ryzyko utraty części funduszy unijnych z KPO.

Dane na dzień dzisiejszy z Geoportalu Krajowego Na Mapie pokazują że 342 gminy uchwaliły już plan ogólny, kolejne 647 ma prace w toku, a 1 372 opublikowało projekt do konsultacji. Niepokojące jest że wciąż 118 gmin nie rozpoczęło żadnych prac. Alarm ZGWRP jest uzasadniony: każda dodatkowa przeszkoda ze strony RDOŚ może zatrzymać część z 647 procedur będących w toku, w ostatnich tygodniach przed terminem.

Jeśli masz działkę w gminie, która jeszcze nie uchwaliła planu ogólnego, możesz sprawdzić status prac planistycznych w Geoportalu Krajowym Na Mapie lub w Raporcie o Terenie OnGeo.pl, gdzie dla gmin z uchwalonym planem ogólnym dostępne są strefy planistyczne i obszary uzupełnienia zabudowy dla każdej działki.

Aktualny status planu ogólnego swojej gminy sprawdzisz w Geoportalu Krajowym Na Mapie, gdzie prowadzony jest bieżący monitoring postępów POG wszystkich gmin w Polsce.