75% gmin przeciw obowiązkowym uchwałom krajobrazowym. MRiT publikuje wyniki badania

Uchwały krajobrazowe, które miały ujarzmić reklamowy chaos w polskich miastach i gminach, wciąż pozostają narzędziem stosowanym przez nielicznych. Ministerstwo Rozwoju i Technologii opublikowało wstępne wyniki badania dotyczącego skuteczności uchwał krajobrazowych w odpowiedzi na poselską interpelację. Wyniki są jednoznaczne: według danych MRiT liczba gmin z uchwałą krajobrazową wzrosła z 44 do ponad 80, jednak aż 75% badanych samorządów sprzeciwia się obowiązkowi ich uchwalania.

Od wejścia w życie tzw. ustawy krajobrazowej w 2015 roku uchwały krajobrazowe przyjęło dotychczas nieco ponad 80 gmin (w 2021 roku było ich zaledwie 44).
75% przebadanych gmin jest przeciwna wprowadzeniu obowiązku uchwalania uchwały krajobrazowej.
Jako główne bariery samorządy wskazują: skomplikowaną treść uchwały, obawy przed protestami mieszkańców i konieczność zatrudnienia dodatkowych pracowników do egzekucji przepisów.
Gminy obawiają się też że po wprowadzeniu nowych regulacji część zapisów planów miejscowych utraciłaby moc, a nadzór budowlany uprawnienia do kontroli.
MRiT zakończy analizę raportem analitycznym w najbliższych miesiącach, a na jego podstawie podejmie decyzję o ewentualnych pracach legislacyjnych.

Czym jest uchwała krajobrazowa i dlaczego gminy jej unikają

Uchwała krajobrazowa to akt prawa miejscowego, który daje gminom możliwość określenia zasad i warunków sytuowania obiektów małej architektury, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych oraz ogrodzeń. Gmina może w niej określić dopuszczalne gabaryty nośników reklamowych, standardy jakościowe i rodzaje materiałów budowlanych, a nawet wyznaczyć obszary z całkowitym zakazem reklam zewnętrznych.

Przyjęcie uchwały krajobrazowej może stanowić podstawę do wprowadzenia opłaty reklamowej, jednak sama opłata wymaga odrębnej uchwały rady gminy podejmowanej na podstawie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych.

Mimo tych korzyści samorządy masowo unikają uchwały od ponad dekady. Badanie MRiT wskazuje najczęściej wymieniane przez samorządy przyczyny niewielkiego zainteresowania uchwałami krajobrazowymi. Wśród gmin które już próbowały uchwalić lub przystąpiły do sporządzania uchwały, nie więcej niż 30% wskazało na konieczność objęcia uchwałą całej gminy jako główną trudność. W dalszej kolejności pojawiały się: konieczność dostosowania istniejących obiektów reklamowych, długość terminów dostosowawczych, uzgodnienia z konserwatorem zabytków, konsultacje społeczne, nadzór wojewody i rozstrzygnięcia sądów administracyjnych.

Przeczytaj także:

Uchwała krajobrazowa w Krakowie. Pierwsze wyroki w sprawie przydrożnych bilbordów

Czy uchwała krajobrazowa jest obowiązkowa?

Nie. Zgodnie z obowiązującymi przepisami rada gminy może uchwalić uchwałę krajobrazową, ale nie ma takiego obowiązku.

Dane z badania: 80 gmin w 11 lat

Liczba gmin z uchwałą krajobrazową rośnie, choć powoli. W 2021 roku MRiT informowało o 44 gminach z przyjętą uchwałą, co stanowiło zaledwie 1,8% wszystkich gmin w Polsce. Aktualne dane z 2026 roku mówią o nieco ponad 80 gminach. Wzrost jest realny, ale wciąż oznacza że uchwałę posiada mniej niż 4% polskich gmin.

Dla porównania: plany ogólne, które stały się obowiązkowe z mocy reformy planistycznej z 2023 roku. Na początku lipca 2026 r. plany ogólne uchwaliło już ok 318 gmin, a kolejne samorządy prowadzą zaawansowane prace planistyczne. Tam gdzie jest zewnętrzna presja legislacyjna i termin, gminy chętniej działają. Tam gdzie działanie jest dobrowolne, uchwały nie powstają.

Wynik 75% gmin przeciwnych obowiązkowi uchwalania uchwały krajobrazowej wskazuje że ewentualne ustawowe wprowadzenie takiego obowiązku napotkałoby na silny opór ze strony samorządów. Pokazuje to, że mimo ponad 10 lat obowiązywania przepisów uchwały krajobrazowe nadal pozostają narzędziem wykorzystywanym przez niewielką część samorządów.

Przeczytaj także:

Jaka jest dopuszczalna odległość reklamy od drogi?

Co dalej: raport i ewentualne zmiany legislacyjne

Ministerstwo zapowiedziało że prowadzona analiza zakończy się raportem analitycznym, który zostanie opublikowany w najbliższych miesiącach. Dopiero na podstawie pełnych danych resort zdecyduje o ewentualnych pracach legislacyjnych.

Na obecnym etapie MRiT nie przedstawiło propozycji zmian legislacyjnych. Natomiast można by przypuszczać, że możliwe kierunki zmian to uproszczenie procedury uchwalania uchwały krajobrazowej, zmiana zasad obejmowania uchwałą obszaru gminy (zamiast obowiązku całej gminy, możliwość uchwalenia dla części) lub rezygnacja z części wymogów konsultacyjnych. Wyniki badania wskazują też wyraźnie że gminy potrzebują wsparcia kadrowego i finansowego aby skutecznie egzekwować przepisy, gdy już uchwałę uchwalą.

Podstawa prawna: art. 37a–37e ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz ustawa z dnia 24 kwietnia 2015 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem narzędzi ochrony krajobrazu.