Spłata spadkobiercy w ratach nawet przez 10 lat. Jak długo możesz czekać na pieniądze ze spadku

Sprawy spadkowe rzadko bywają proste i szybkie. Gdy jeden z kilku spadkobierców chce przejąć nieruchomość, a pozostali oczekują spłaty gotówką, zaczyna się jeden z trudniejszych etapów całej procedury. W polskim prawie nie ma jednego ustawowego terminu spłaty. Czas oczekiwania zależy od tego, czy spadkobiercy dogadają się sami, czy sprawę rozstrzygnie sąd. W tym drugim przypadku sąd może rozłożyć spłatę na raty, ale ma ustawowy sufit: maksymalnie 10 lat.

Skąd bierze się problem ze spłatą

Gdy do spadku wchodzi nieruchomość, a spadkobierców jest kilku, każdy z nich nabywa jej ułamkową część. Rozporządzenie całym mieszkaniem lub domem wymaga zgody wszystkich współwłaścicieli, co w praktyce bywa trudne do osiągnięcia. Typowa sytuacja to taka, w której jedno z dzieci chce przejąć rodzinny dom i spłacić rodzeństwo, a rodzeństwo chce gotówki jak najszybciej.

Jeśli wszystkim zależy na szybkim i bezkonfliktowym rozwiązaniu, mogą pójść do notariusza i uzgodnić warunki działu spadku samodzielnie. Prawo nie ogranicza wówczas ani wysokości rat, ani czasu ich spłaty. Taka umowa może przewidywać zarówno jednorazową wypłatę, jak i wieloletnią spłatę w ratach.

Problem zaczyna się, gdy strony nie mogą dojść do porozumienia. Wchodzi wówczas sąd, który rozstrzyga dział zgodnie z przepisami.

5 lat, a w wyjątkowych przypadkach 10. Ustawowy sufit dla rat

Gdy sąd rozstrzyga spłatę zachowku i rozkłada ją na raty, obowiązuje art. 997¹ § 2 Kodeksu cywilnego, który mówi wprost: 

“W przypadku rozłożenia na raty roszczenia z tytułu zachowku terminy ich uiszczenia nie mogą przekraczać łącznie pięciu lat. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd, na wniosek zobowiązanego, może odroczyć termin zapłaty rat już wymagalnych lub przedłużyć termin, o którym mowa w zdaniu pierwszym. Zmieniony termin nie może być dłuższy niż dziesięć lat.”

W uproszczeniu: przy zachowku sąd standardowo daje maksymalnie 5 lat na spłatę. Tylko wyjątkowo i wyłącznie na wniosek osoby zobowiązanej może przedłużyć ten termin do 10 lat.

Przy dziale spadku zasady są inne. Stosuje się tu art. 212 § 3 KC (przez odesłanie z art. 1035 KC), który od razu dopuszcza raty do 10 lat bez dwustopniowej struktury. W praktyce sądy rzadko sięgają po ten maksymalny termin - zazwyczaj zasądzają rok lub dwa, zależnie od sytuacji finansowej stron.

Co sąd bierze pod uwagę przy rozłożeniu spłaty

Sąd przy ustalaniu terminów i wysokości rat bierze pod uwagę sytuację obu stron jednocześnie.

Po stronie osoby zobowiązanej do spłaty sąd sprawdza wysokość i regularność dochodów, stałe wydatki na utrzymanie rodziny, inne zobowiązania finansowe (kredyty, alimenty), ogólną sytuację rodzinną i majątkową.

Po stronie osoby czekającej na pieniądze sąd ocenia jak pilna jest potrzeba otrzymania środków: czy czeka na nie żeby kupić mieszkanie, spłacić własne długi, czy po prostu chce skończyć sprawę. Im pilniejsza potrzeba, tym mniejsza szansa na bardzo długi harmonogram rat.

W rozstrzygnięciu sąd wskazuje wysokość poszczególnych rat, terminy płatności, odsetki oraz ewentualne zabezpieczenie. Przy dużych sumach warto wnioskować o ustanowienie hipoteki na nieruchomości przyznanej drugiemu spadkobiercy. To realna gwarancja że pieniądze w końcu dotrą.

Nieruchomości nie da się podzielić na pół. Co wtedy

Gdy do spadku należy jedna nieruchomość, a spadkobierców jest kilku, podziału fizycznego nie da się przeprowadzić. Rozwiązaniem jest dział spadku, w wyniku którego nieruchomość trafia do jednej osoby, a na niej ciąży obowiązek spłaty pozostałych.

Gdy żaden ze spadkobierców nie chce lub nie może przejąć nieruchomości i spłacić pozostałych, sąd może zarządzić sprzedaż licytacyjną i podział uzyskanej kwoty. To zazwyczaj najmniej korzystne rozwiązanie pod względem ceny. Nieruchomości na licytacjach komorniczych sprzedają się zwykle poniżej wartości rynkowej.

Warto też pamiętać że współspadkobierca, który samodzielnie ponosił koszty utrzymania nieruchomości po śmierci spadkodawcy (czynsz, media, podatki, remonty) może w postępowaniu o dział spadku domagać się rozliczenia tych nakładów. Może to obniżyć kwotę spłaty należnej pozostałym.

Przed podjęciem decyzji o przejęciu nieruchomości ze spadku warto sprawdzić jej aktualny stan prawny, obciążenia w księdze wieczystej i wartość rynkową. Dane o nieruchomości, w tym informacje z ewidencji gruntów i ceny nieruchomości transakcyjne i średnie ofertowe w okolicy, znajdziesz w Raporcie o Terenie OnGeo.pl.